Wat is bioactief?

In de terrariumhobby slaat de term ‘bioactief’ op een huisvestingstype waarin geprobeerd word natuurlijke processen te simuleren of creëren. Als het ware een klein ecologisch systeem die het natuurlijk habitat van de gehuisveste soort nabootst en een biologische vorm van afvalverwerking heeft.

Deze techniek is eigenlijk sinds jaar en dag al bekend en de grote favoriet in de aquariumhobby. Bodem, filtratie, bewoners en vaak planten zijn essentiële onderdelen in het nabootsen en in evenwicht houden van een leefomgeving. In een aquarium is een filter niet alleen om je water helder te houden maar dient deze ook als oppervlakte voor belangrijke micro-organismen om afvalstoffen te verwerken en neutraliseren. Bewoners zijn niet alleen om naar te kijken maar ook om algen of restafval te eten. Planten helpen bij de afvalverwerking, de pH-waarde stabiel houden en zuurstofafgifte. Elk deel is onderdeel van een natuurlijke aankleding maar ook ter onderhoud en ondersteuning van deze omgeving. Vaak is een balans nodig om alles in stand te houden. Zonder vissen en ongewervelden worden er geen afvalstoffen geproduceerd waardoor er geen voeding is voor de micro-organismen. Zonder micro-organismen is er geen afvalverwerking waardoor deze concentratie in het water te hoog word en uiteindelijk schadelijk kan zijn.

In een terrarium werd een dergelijke balans voornamelijk gevonden in paludaria. Planten werken als natuurlijke filters van lucht en water. Deze halen hun voeding onder andere uit afvalstoffen geproduceerd door de bewoners. Kleine ongewervelden als springstaartjes die men voornamelijk als voeding in het verblijf plaatsten bleken ideale diertjes te zijn om schimmels, algen en restafval te verwerken. Deze balans probeert men nu in steeds meer biotooptypes voor diverse soorten te bewerkstelligen.

Bioactief

Waarom bioactief?

Naast dat deze techniek de favoriet is voor biotoop aquaria en in paludaria dit fenomeen al bestond lijkt het uitgangspunt in de terrarium hobby hygiëne en gemak te zijn. Uit angst voor ziektes en parasieten wil men een verblijf zo hygiënisch mogelijk hebben. Daardoor zijn sommige verblijven en zeker racksystemen zeer spartaans ingericht. Schuilplaatsen zijn kunstmatig, takken worden vervangen voor kunststof buizen en uit angst voor indigestie word substraat vervangen voor papier. Hierdoor ontstaat een verblijf wat gemakkelijk te overzien en reinigen is maar waarvan de mate van hygiëne ook volledig afhankelijk is van de verzorger. Deze manier van houden heeft zeer weinig weg van het natuurlijke biotoop waar we onze terrarium dieren zo graag in zien.

Hobbyisten die kiezen voor bioactief willen een omgeving creëren die gebaseerd is op het natuurlijk habitat van hun terrariumdier en waar deze zijn natuurlijke gedragingen zo goed mogelijk kan uiten en tentoonstellen. Het draait in een bioactief verblijf niet alleen om de bewoner maar ook om het nabootsen van een stukje natuur en een deel van de processen en voordelen die daarbij horen.

Tussen een natuurlijk ingericht terrarium en een bioactief ingericht terrarium lijkt weinig verschil te zitten. Het belangrijkste verschil zit in de aanwezigheid van natuurlijke processen. Deze processen ontbreken in een natuurlijk ingericht terrarium maar zijn onmisbaar in een bioactief ingericht terrarium.

Waar te beginnen?

Men begint eigenlijk waar het altijd begint. Uzelf verdiepen in de natuurlijke behoeftes en herkomst van het terrariumdier dat u gaat huisvesten. Het opzoeken van klimaatschema’s, biotoop foto’s en ervaringen van andere hobbyisten helpen hierbij. Vervolgens kiest u een verblijf dat bij voorkeur groter is dan de veelal aangegeven minimale huisvestingseisen. Dit omdat u dan meer ruimte heeft voor de inrichting en voor een diepere substraatlaag. Denk eraan dat het verblijf over voldoende ventilatiemogelijkheden beschikt. Een goede luchtkwaliteit is niet alleen belangrijk voor de bewoners maar voorkomt ook bacterie- en schimmelgroei. Bij voorkeur wilt u voorkomen dat de lampen in het verblijf zelf hangen.

Bedenk vervolgens of u een achterwand wil plaatsen. Een achterwand is geen vereiste voor een bioactief ingericht terrarium maar kan zeker voordelen hebben. Een achterwand kan helpen bij het vergroten van het leefoppervlakte van de bewoner, als ondergrond dienen voor begroeiing   en is onderdeel van een natuurlijke aanblik. Tenzij de achterwand onderdeel zal zijn van de bodem is het verstandig om deze achterwand pas te laten beginnen waar de bodemlaag eindigt. Op die manier benut u het bodemoppervlakte optimaal en is er meer ruimte voor het bioactief substraat en de ongewervelden.

De substraatlaag is één van de belangrijkste onderdelen in een bioactief terrarium. Het substraat in een standaard terrarium inrichting word alleen gebruikt om afval op te vangen. In een bioactief ingericht terrarium heeft het substraat een grotere rol. Dit is de plaats waar vocht en afval terecht komen, dieren in kunnen graven, ongewervelden gaan wonen en planten in kunnen groeien. Deze combinatie van een diepe substraatlaag en de ongewervelden is essentieel voor een bioactief ingericht terrarium.

Drainage:  Gebruik bij een (sub)tropisch biotoop terrarium altijd een drainagelaag. Dit omdat er veel zal worden gesproeid en men wil voorkomen dat overtollig water dat in de bodembedekker terecht komt de bodem verzadigd. Een natte bodem is geen goede omgeving voor ongewervelden om in te leven of planten om in te wortelen. Voor (sub)tropische biotopen kan u onder andere cocopeat aarde, orchideeën aarde, varenwortelgruis en snippers, turf, bladeren, mos en stukken boomschors gebruiken. Wanneer er een minder hoge luchtvochtigheid nodig is zoals in een steppen of bos type terrarium dan is een drainagelaag veelal niet nodig. Als substraat in dit type terrarium kan u naast bark, stukken boomschors en aarde er ook een percentage zand doorheen mengen. Dit percentage is afhankelijk van het natuurlijke biotoop van de bewoner.

Door bladeren, kiezels en takken door het substraat te mengen en deze ermee te bedekken creëert u een natuurlijk ogende bodem en voegt u schuilmogelijkheden toe voor de bewoner(s) en ongewervelden. Diverse soorten bladeren en bijvoorbeeld elzenknoppen hebben een schimmel en bacterie werende werking. Daarnaast verhogen deze de zuurgraad van de bodem.

Doordat de bodem zo diep is zullen er zelfs in een ‘droog‘ terrarium diverse lagen ontstaan waar de vochtigheid verschilt. Zo kan de bovenste laag zeer droog zijn terwijl de onderliggende laag vochtiger is. Deze laag word veel gebruikt door de ongewervelden die onderdeel zijn van ons bioactief ingericht terrarium en kan gebruikt worden door de bewoner om eieren in te leggen of in te graven tijdens de vervelling. Door strategisch delen in het terrarium te bevochtigen kunnen we alleen al op substraatniveau diverse microklimaten creëren. Het water dat het substraat opneemt word veelal ook weer langzaam afgegeven. Hierdoor is het onderhoud van een constant hogere luchtvochtigheid in een vochtig terrarium aanzienlijk gemakkelijker te onderhouden.

De inrichting in een bioactief terrarium bestaat veelal volledig uit natuurlijke materialen. Takken om op te klimmen, holle stammen om in te verschuilen en stenen om op te zonnen. Dit alles komt overeen met een ‘gewoon’ natuurlijk ingericht terrarium. Pas de inrichting aan op de behoefte van de bewoners. Zorg dat deze helpen in het nabootsen van hun natuurlijke habitat en bij het creëren van microklimaten binnen het verblijf. Onder een laag bladeren kan de temperatuur en vochtigheid zeer verschillen van de omgeving.

De ongewervelden zijn een van de leukste en de belangrijkste toevoegingen in een bioactief terrarium. Zij zijn te vergelijken met de micro-organismen in het aquariumfilter. Zonder ongewervelden mist de benodigde afvalverwerking waardoor het terrarium vervuilt zal raken en zonder de bewoner en afval dat deze produceert kunnen de ongewervelden niet voeden noch overleven. De bodem is de belangrijkste verblijfplaats van de meeste van deze ongewervelden. Zo kan de bodem gezien worden als de filterspons waar al het afval zich concerteert. Een diep substraat in combinatie met de ongewervelden zorgt ervoor dat een bioactief terrarium ook daadwerkelijk bioactief functioneert. Bij het uitzoeken van de benodigde ongewervelden zijn er een aantal punten waar men op wilt letten.

  • zij moeten kunnen overleven in het benodigde biotoop van de bewoner,
  • zij moeten de bewoners niet kunnen beschadigen of verwonden,
  • bij voorkeur geen schade kunnen brengen aan de planten of belangrijke inrichting.

Veel gebruikte opruimers zijn pissebedden, miljoenpoten, spingstaartjes, wormen en diverse soorten kakkerlakken. (Zie Bioactief – Opruimers). Bedenk u dat de ongewervelden bij introductie in het terrarium eerst moeten wennen en zich moeten vestigen. Dit betekend dat u in het begin de ongewervelden zo nodig moet bijvoeden met bijvoorbeeld dood blad, stukjes fruit of groente en bijvoorbeeld meel of visvoer. Door strategisch delen in het verblijf vochtiger te houden of voeding te plaatsen kan u zorgen dat voldoende opties zijn voor de ongewervelden om zich te verschuilen en voortplanten.

Het gebruik maken van levende planten tegenover kunstplanten heeft vele voordelen. En vaak worden levende planten in een bioactief ingericht terrarium als onmisbaar gezien. Door gebruik te maken van levende planten ontstaan er meer kleine microklimaten die verschillen in temperatuur en luchtvochtigheid van andere delen in het terrarium. De wortelen van de planten voeden zich met de stoffen en uitwerpselen van de ongewervelden die leven in het substraat. Eventueel dood blad dat op de bodem terecht komt kan weer als voeding en schuilplaats dienen voor deze ongewervelden. Levende planten zijn alleen niet hetgene wat een bioactief ingericht terrarium bioactief maakt. Zoals we hebben vast gesteld zijn dit het substraat in combinatie met de ongewervelden. Mocht het dus niet mogelijk om gebruik te maken van levende planten zoals in een zeer droog woestijn type terrarium. Dan is het nog steeds mogelijk om een bioactief ingericht terrarium op te zetten.

Onderhoud:  Net zoals in het tropisch aquarium is er tijd en geduld nodig voor er een balans ontstaat in een bioactief systeem. Daarom is het in het begin van belang dat u enig onderhoud pleegt om overmatige vervuiling te voorkomen. Waaronder het verwijderen van dode voedseldieren of andere ongegeten materialen, vervellingen als uitwerpselen en zo verder. Zodra de ongewervelden zich gevestigd hebben zullen zij een groot deel van de afvalverwerking voor zich nemen. Deze houden de bodem in goede conditie waardoor vervanging eigenlijk nooit nodig is. Meestal is het toevoegen van nieuwe bodembedekker voldoende. Eventueel kan u delen vervangen wanneer u dit nodig acht. Maar vervang nooit de gehele bodem in eens. Dit is niet alleen onnodig maar zo verwijderd u ook een groot deel van de essentiële ongewervelden die van belang zijn voor het onderhoud en afvalverwerking. Door te sproeien kan u wanneer nodig de bodem en omgeving op de juiste vochtigheid houden.

Wanneer uw bioactief terrarium in balans is zal u zien dat zodra er afval of voeding op de bodem terecht komt deze direct verwerkt word door de springstaarten, pissebedden en andere ongewervelden. Vooral ‘s nachts wanneer deze het meest actief zijn. Soms zullen er spontaan mossen en paddenstoelen gaan groeien. Dit is een effect van de voedingsstoffen die de ongewervelden creëren door het verwerken van afval en de compostering in de bodem.

Veel van de gebruikte ongewervelden in een bioactief terrarium ook zeer goede voedselbronnen voor vele dieren waaronder uw terrarium bewoners dus de meeste soorten zullen bij inname geen schade kunnen toebrengen (uitgezonderd o.a. diverse miljoenpoten) en kunnen juist een zeer goede aanvulling zijn op het dieet van de bewoner. Hieronder vind u een lijst met de meest gebruikte opruimers. Inclusief hun eisen, voor en eventuele nadelen.

  • Springstaartjes (Klasse: Collembola) zijn waarschijnlijk de meest favoriete en gebruikte ongewervelden als het gaat om benodigde opruimers in het bioactief terrarium. Zij kunnen in vele verschillende verblijven en combinaties gebruikt worden. Springstaartjes verwerken vele soorten organisch afval en schimmels tot compost welke door andere micro-organismen en planten gebruikt worden als voeding. Er zijn ontzettend veel soorten springstaartjes en deze zijn op het ook vaak niet tot nauwelijks te herkennen gezien ze enkele MM ‘groot’ zijn. Soms komen springstaartjes spontaan mee met o.a. planten. Maar deze diertjes worden ook veelvuldig gekweekt om onder andere te dienen als voeding voor gifkikkers. Hierdoor zijn deze zeer goed verkrijgbaar. De meeste soorten houden van een vochtige omgeving. Grotere terrarium dieren zullen zich niet voeden met deze kleine diertjes. Hierdoor lopen zij geen gevaar en kunnen een stabiele basis opruimers vormen.
  • Isopoda voeden zich met organisch materiaal, rottend blad, hout en ander plantaardig materiaal (soms ook vervelling). Pissebedden hebben bij voorkeur een vochtige (niet natte) omgeving nodig en houden zich daarom altijd op in een vochtig deel van de bodem of tussen bladafval etc. Er zijn diverse soorten tropische pissebedden te vinden als soorten die in drogere gebieden voorkomen. Deze diertjes hebben een zeer hoog calcium gehalte dus kunnen ook als voeding dienen voor veel soorten terrarium dieren. Omdat deze dieren ten alle tijden een vochtige schuilplaats nodig hebben zijn ze niet altijd te gebruiken in zeer droge biotopen.
  • Lumbricidae hebben een zeer belangrijke rol in het onderhouden van een goede bodemstructuur. Door hun tunnels en verwerken van plantaardig afval houden ze de bodem in beweging en ‘luchtig’. Dit komt de bodemstructuur en drainage zeer ten goede. Wormen worden nachts actief en planten zich gemakkelijk voort in een vochtige bodem. Ook deze dieren kunnen als voeding dienen voor veel soorten reptielen zoals schildpadden en skinken.
  • Veel van de gebruikte ongewervelden in een bioactief terrarium ook zeer goede voedselbronnen voor vele dieren waaronder uw terrarium bewoners dus de meeste soorten zullen bij inname geen schade kunnen toebrengen (uitgezonderd o.a. diverse miljoenpoten) en kunnen juist een zeer goede aanvulling zijn op het dieet van de bewoner.

Hieronder vind u een lijst met de meest gebruikte opruimers. Inclusief hun eisen, voor- en eventuele nadelen.

  • Springstaartjes (Klasse: Collembola) zijn waarschijnlijk de meest favoriete en gebruikte ongewervelden als het gaat om benodigde opruimers in het bioactief terrarium. Zij kunnen in vele verschillende verblijven en combinaties gebruikt worden. Springstaartjes verwerken vele soorten organisch afval en schimmels tot compost welke door andere micro-organismen en planten gebruikt worden als voeding. Er zijn ontzettend veel soorten springstaartjes en deze zijn op het ook vaak niet tot nauwelijks te herkennen gezien ze enkele MM ‘groot’ zijn. Soms komen springstaartjes spontaan mee met o.a. planten. Maar deze diertjes worden ook veelvuldig gekweekt om onder andere te dienen als voeding voor gifkikkers. Hierdoor zijn deze zeer goed verkrijgbaar. De meeste soorten houden van een vochtige omgeving. Grotere terrarium dieren zullen zich niet voeden met deze kleine diertjes. Hierdoor lopen zij geen gevaar en kunnen een stabiele basis opruimers vormen.
  • Isopoda voeden zich met organisch materiaal, rottend blad, hout en ander plantaardig materiaal (soms ook vervelling). Pissebedden hebben bij voorkeur een vochtige (niet natte) omgeving nodig en houden zich daarom altijd op in een vochtig deel van de bodem of tussen bladafval etc. Er zijn diverse soorten tropische pissebedden te vinden als soorten die in drogere gebieden voorkomen. Deze diertjes hebben een zeer hoog calcium gehalte dus kunnen ook als voeding dienen voor veel soorten terrarium dieren. Omdat deze dieren ten alle tijden een vochtige schuilplaats nodig hebben zijn ze niet altijd te gebruiken in zeer droge biotopen.
  • Lumbricidae hebben een zeer belangrijke rol in het onderhouden van een goede bodemstructuur. Door hun tunnels en verwerken van plantaardig afval houden ze de bodem in beweging en ‘luchtig’. Dit komt de bodemstructuur en drainage zeer ten goede. Wormen worden nachts actief en planten zich gemakkelijk voort in een vochtige bodem. Ook deze dieren kunnen als voeding dienen voor veel soorten reptielen zoals schildpadden en skinken.
  • Miljoenpoten (Klasse: Diplopoda) en andere oprollers zijn er in vele soorten, kleuren en maten. Miljoenpoten zijn ook een belangrijk onderdeel in het verwerken van afval in de natuur. Zij voeden zich met rotten hout en blad, fruit en soms zelfs dode dieren. Ze hebben een bek die bedoeld is om te schrapen en zelfs grote soorten kunnen dus geen schade toebrengen aan andere bewoners. Let er wel op dat sommige soorten ook wortels van planten eten en dat veel soorten als verdediging een irriterende of giftige stof kunnen uitscheiden. Denk er dus aan dat de bewoner de miljoenpoot niet als een aanvulling op zijn dieet kan zien. Zeer succesvolle combinaties zijn bijvoorbeeld de grote Afrikaanse soorten miljoenpoten gecombineerd met kleine Afrikaanse en Madagascar daggekkos.
  • Alphitobius laevigatus worden voornamelijk gezien als voer voor vele terrarium dieren en vogels. Deze diertjes kunnen vrij goed tegen drogere omstandigheden en zijn daarom goed te gebruiken in verblijven waar andere meer vocht behoevende ongewervelden niet kunnen overleven. Meel en buffalo wormen en torren eten praktisch alles waaronder plantaardig en dierlijke materialen en ook vervellingen. Dit maakt deze diertjes zeer goede opruimers. Let er op dat ze goed tunnels graven en in zachte materialen kunnen knagen. Een kleine groep meelwormen kan een enorm gangenstelsel bouwen in de meeste achterwanden. Let ook op dat u deze dieren alleen inzet bij wat grotere terrarium bewoners en niet bij verzwakte of jonge dieren. Er zijn berichten van meelwormen die schade toebrengen door aan een slapende of verzwakte dieren te knagen.
  • Kakkerlakken waaronder de wel bekende Balberus soorten zijn ook erg goede opruimers. Er zijn vele kakkerlak soorten te gebruiken in een bioactief ingericht terrarium. Verdiep u goed in de eisen van de soort en zijn dieet. Sommige kakkerlakken voeden zich namelijk vooral met dierlijke materialen. Veel soorten kakkerlakken kunnen ook in drogere omstandigheden overleven zolang er maar een aantal vochtige plaatsen zijn en voldoende voeding.
  • Krekels worden al jaren als voedingsbron gebruikt voor vele soorten terrarium dieren, vissen, vogels en zoogdieren. Zij hebben echter zelf ook een zeer breed dieet en kunnen zich zeer goed aanpassen. Daarom kunnen zij goed gebruikt worden in de drogere bioactieve verblijven. Vooral de bandkrekel is zeer geschikt omdat deze minder agressief is als de bekende huiskrekel en veldkrekel. Let op dat krekels net als meelwormen en torren schade kunnen toebrengen aan jonge of verzwakte terrarium dieren als ook kleine eieren. Ook kunnen zijn aan bladeren van planten knagen. Krekels zijn daarmee vooral geschikt in drogere verblijven met middelgrote tot grote bewoners.

En zo zijn er nog diverse opties waaronder diverse soorten kevers. Van belang is dat u dieren uitzoekt die kunnen overleven in de omstandigheden van het na te bootsen biotoop, passen binnen het kleine ecosysteem en geen schade kunnen toebrengen aan de bewoners. Zoek bij voorkeur soorten uit die ook voorkomen in het biotoop/land waar de hoofdbewoner voorkomt.

Bedenk u dat wanneer pas geïntroduceerd de ongewervelden eerst moeten wennen en zich moeten vestigen. Dit betekend dat u in het begin de ongewervelden zo nodig moet bijvoeren met bijvoorbeeld dood blad, stukjes fruit of groente en bijvoorbeeld meel of visvoer.

Door strategisch delen in het verblijf vochtiger te houden, of voeding te plaatsen kan u zorgen dat er voldoende opties zijn voor de ongewervelden om zich te verschuilen en voortplanten. Onder de waterbak of voederschaal is vaak een zeer populaire plek voor vele kleine ongewervelden.

(Klasse: Diplopoda) en andere oprollers zijn er in vele soorten, kleuren en maten. Miljoenpoten zijn ook een belangrijk onderdeel in het verwerken van afval in de natuur. Zij voeden zich met rotten hout en blad, fruit en soms zelfs dode dieren. Ze hebben een bek die bedoeld is om te schrapen en zelfs grote soorten kunnen dus geen schade toebrengen aan andere bewoners. Let er wel op dat sommige soorten ook wortels van planten eten en dat veel soorten als verdediging een irriterende of giftige stof kunnen uitscheiden. Denk er dus aan dat de bewoner de miljoenpoot niet als een aanvulling op zijn dieet kan zien. Zeer succesvolle combinaties zijn bijvoorbeeld de grote Afrikaanse soorten miljoenpoten gecombineerd met kleine Afrikaanse en Madagascar daggekkos.

  • Alphitobius laevigatus worden voornamelijk gezien als voer voor vele terrarium dieren en vogels. Deze diertjes kunnen vrij goed tegen drogere omstandigheden en zijn daarom goed te gebruiken in verblijven waar andere meer vocht behoevende ongewervelden niet kunnen overleven. Meel en buffalo wormen en torren eten praktisch alles waaronder plantaardig en dierlijke materialen en ook vervellingen. Dit maakt deze diertjes zeer goede opruimers. Let er op dat ze goed tunnels graven en in zachte materialen kunnen knagen. Een kleine groep meelwormen kan een enorm gangenstelsel bouwen in de meeste achterwanden. Let ook op dat u deze dieren alleen inzet bij wat grotere terrarium bewoners en niet bij verzwakte of jonge dieren. Er zijn berichten van meelwormen die schade toebrengen door aan een slapende of verzwakte dieren te knagen.
  • Kakkerlakken waaronder de wel bekende Balberus soorten zijn ook erg goede opruimers. Er zijn vele kakkerlak soorten te gebruiken in een bioactief ingericht terrarium. Verdiep u goed in de eisen van de soort en zijn dieet. Sommige kakkerlakken voeden zich namelijk vooral met dierlijke materialen. Veel soorten kakkerlakken kunnen ook in drogere omstandigheden overleven zolang er maar een aantal vochtige plaatsen zijn en voldoende voeding.
  • Krekels worden al jaren als voedingsbron gebruikt voor vele soorten terrarium dieren, vissen, vogels en zoogdieren. Zij hebben echter zelf ook een zeer breed dieet en kunnen zich zeer goed aanpassen. Daarom kunnen zij goed gebruikt worden in de drogere bioactieve verblijven. Vooral de bandkrekel is zeer geschikt omdat deze minder agressief is als de bekende huiskrekel en veldkrekel. Let op dat krekels net als meelwormen en torren schade kunnen toebrengen aan jonge of verzwakte terrarium dieren als ook kleine eieren. Ook kunnen zijn aan bladeren van planten knagen. Krekels zijn daarmee vooral geschikt in drogere verblijven met middelgrote tot grote bewoners.

En zo zijn er nog diverse opties waaronder diverse soorten kevers. Van belang is dat u dieren uitzoekt die kunnen overleven in de omstandigheden van het na te bootsen biotoop, passen binnen het kleine ecosysteem en geen schade kunnen toebrengen aan de bewoners. Zoek bij voorkeur soorten uit die ook voorkomen in het biotoop/land waar de hoofdbewoner voorkomt.

Bedenk u dat wanneer pas geïntroduceerd de ongewervelden eerst moeten wennen en zich moeten vestigen. Dit betekend dat u in het begin de ongewervelden zo nodig moet bijvoeren met bijvoorbeeld dood blad, stukjes fruit of groente en bijvoorbeeld meel of visvoer.

Door strategisch delen in het verblijf vochtiger te houden, of voeding te plaatsen kan u zorgen dat er voldoende opties zijn voor de ongewervelden om zich te verschuilen en voortplanten. Onder de waterbak of voederschaal is vaak een zeer populaire plek voor vele kleine ongewervelden.